De NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken zijn bijeen in Berlijn. Behalve de operatie in Libië staat de implementatie van het nieuwe Strategische Concept van de alliantie op de agenda. Dat werd in november 2010 goedgekeurd. Een aantal cruciale vragen bleef onbeantwoord. Die gaan vooral over het nucleaire beleid van de NAVO. Wat te doen met de Amerikaanse strategische kernbommen die nog steeds zijn opgeslagen in West-Europa en Turkije, om maar één vraag te vermelden.

Een Amerikaans diplomatiek bericht op WikiLeaks gunt ons een kijkje achter de schermen. Het is een weergave van een bijeenkomst op 10 november 2009 tussen de Amerikaanse ambassadeur in Duitsland Philip Murphy, de Duitse nationale veiligheidsadviseur Cristoph Heusgen en de Amerikaanse viceminister van Buitenlandse Zaken voor Europa Phil Gordon. Een opmerking van Gordon wordt zo samengevat: "Terugtrekking van kern-wapens uit Duitsland en misschien België en Nederland zou het politiek zeer moeilijk kunnen maken voor Turkije om de eigen voorraad te handhaven, zelfs al was het van de noodzaak ervan overtuigd".

Deze verklaring is opmerkelijk om twee redenen. Omdat het de aanwezigheid van Amerikaanse kernwapens op Europese bodem bevestigt, maar ook omdat ze aantoont dat het blijven opslaan van kernwapens niets te maken heeft met het nut of de noodzaak daarvan. Het gaat om politiek-strategische redenen. Ten aanzien van Turkije, maar niet in het minst ten aanzien van Rusland.

Die vaststelling ondergraaft de ambitieuze verklaringen over nucleaire ontwapening door president Obama, de Duitse minister Westerwelle, de Nederlandse (ex-) minister van Buitenlandse Zaken Verhagen of aftredend premier Leterme. De NAVO-lidstaten maken zich op zijn minst politiek medeplichtig aan het handhaven van de nucleaire status quo door geen echte stappen te ondernemen in de terugtrekking van de strategische kernwapens. Op de NAVO-top in Lissabon in november 2010 werd in paragraaf 17 van het nieuwe Strategisch Concept opgenomen dat "zolang er kernwapens bestaan de NAVO een nucleair bondgenootschap blijft".

De Amerikaanse tactische kernwapens die in vijf landen zijn opgeslagen vormen een verouderd deel van de NAVO-strategie. Naar verluidt beschouwt de Amerikaanse luchtmacht de bommen als nutteloos en willen ze deze liever terugtrekken naar de VS. Maar als het beleid zoals dat door viceminister Gordon werd verwoord nog steeds geldig is, kunnen we daar lang op wachten.

In de slotverklaring van de NAVO-top van november 2010 is sprake van een evaluatie van het nucleaire beleid ("NATO's overall posture"). Het zou mooi zijn als de NAVO-ministers deze week beslissen om concrete stappen in de richting van terugtrekking te zetten. Uit een recent onderzoek van de Nederlandse afdeling van Pax Christi blijkt dat de meerderheid van de 28 NAVO-lidstaten zich niet verzet tegen de verwijdering van de Amerikaanse tactische kernwapens uit Europa.

Dirk Van der Maelen (sp.a-parlementair, woordvoerder buitenlands beleid en voorzitter Parlementair Netwerk voor Nucleaire Ontwapening), Harry van Bommel (SP-lid Nederlands parlement, woordvoerder buitenlands beleid), Jan van Aken (lid Duitse Bondsdag voor Die Linke), Ufak Uras (lid Turks parlement voor BDP).