De voorbije weken is er bijzonder veel geschreven en gezegd over de oorzaken, gevolgen en mogelijke oplossingen voor de financiële crisis. Twee belangrijke elementen zijn echter onderbelicht gebleven: de rol van belastingparadijzen en de rol van de grote auditkantoren.

Wat hebben belastingparadijzen met de Financiële crisis te maken? Vorige week sprak de Nederlandse minister van Financiën Wouter Bos over een lijk in de kast bij Fortis. Volgens de Nederlandse Volkskrant is dat lijk Scaldis, een ‘off balance vehicle' van Fortis op de kanaaleilanden. Volgens dezelfde krant schatten analisten van Bank De Groof dat Fortis als gevolg van de kredietcrisis op Scaldis een verlies van 500 miljoen euro heeft gemaakt.

En Scaldis is niet de enige Fortisconstructie in een belastingparadijs. Uit onderzoek van SOMO, de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen, blijkt dat Fortis eind 2007 meer dan 700 dochterbedrijven in belastingparadijzen telde. Et alors, zullen sommigen onder u denken. En ze hebben nog gelijk ook. Zo goed als alle banken zijn er aanwezig. Test-aankoop telde bij Dexia 49 dochterondernemingen in belastingparadijzen, bij KBC 33 en bij ING 16. Ook alle grote audit- en consultingondernemingen zijn er vertegenwoordigd. Accenture en PWC Consulting hebben hun hoofdzetel in Bermuda, Deloitte&Touch en KPMG hebben dochterondernemingen in ongeveer alle belastingparadijzen.

Waarom zijn belastingparadijzen zo populair? Belastingparadijzen zijn niet alleen aantrekkelijk wegens hun lage belastingtarieven, maar ook omdat er zo goed als geen regulering is. Transparant zijn ze al evenmin, ze weigeren inlichtingen te verstrekken aan de autoriteiten van andere landen. Je doet er met andere woorden wat je wil. Daardoor faciliteren belastingparadijzen het opzetten van complexe en risicovolle financiële structuren zoals Special Investment Vehicles. Dergelijke fondsen beleggen met geleend geld als onderpand. Ze worden buiten de balans gehouden om deze niet te ‘vervuilen'. ‘Dat is een normale gang van zaken.' vertelde de Fortis-woordvoerder aan de Volkskrant. En dat vinden ook de grote auditkantoren want zij keurden al die constructies goed. KPMG en PricewaterhouseCoopers verdienden 26 miljoen euro aan Fortis voor het goedkeuren van de rekeningen van 2007. PWC en Mazars & Guérard deden hetzelfde voor Dexia en kregen daarvoor 10 miljoen euro. Zowel bij Fortis als Dexia was er zogezegd geen vuiltje aan de lucht.

De geschiedenis herhaalt zich. Enkele jaren geleden hebben we met de Amerikaanse energiereus Enron en de Italiaanse voedingsgigant Parmalat al gezien dat een gebrek aan reglementering en transparantie verwoestende gevolgen kan hebben. Enron ging eind 2001 failliet. De aandeelhouders van Enron verloren op één jaar tijd 67 miljard dollar en de werknemers zagen hun pensioen in rook opgaan. Twee jaar later verloren de aandelen van Parmalat 90% van hun waarde verloren in een tijdspanne van 3 maanden. Complexe constructies en transacties met dochterondernemingen in belastingparadijzen lieten Enron en Parmalat toe de balans en de resultaten aanzienlijk op te smukken. Auditkantoren lieten begaan. Ook toen was er geen vuiltje aan de lucht.

Onmiddellijk na de debacles van Enron en Parmalat werd gepleit voor meer transparantie en meer regulering. In 2004 volgde een mededeling van de Europese Commissie over ‘financieel wangedrag' aan het Europees Parlement en aan de Raad. Het risico dat dergelijke praktijken nog worden toegepast, moest volgens de Commissie worden verminderd. Maar uiteindelijk werd nagelaten ten gronde in te grijpen. Het resultaat kennen we intussen. Zowat alle financiële instellingen hebben dergelijke praktijken toegepast en buitensporige risico's genomen met alle gevolgen van dien.

Het financieel systeem is nu totaal verlamd en dat laat zich intussen ook voelen in de reële economie. Iedereen is het erover eens dat het nooit meer zo ver mag komen. Iedereen beaamt dat meer transparantie en regulering noodzakelijk zijn. Zelfs de liberalen. Deze keer moeten we er echt werk van maken. In de eerste plaats moet er duidelijkheid komen over wat juist gebeurd is. sp.a wil een parlementaire onderzoekscommissie die de onderste steen moet bovenhalen. Spaarders, kleine beleggers en werknemers van getroffen ondernemingen hebben recht op de waarheid. Het is een pure schande dat CD&V en Open-VLD een parlementaire onderzoekscommissie tegenhouden. Vervolgens moeten maatregelen genomen worden om te vermijden dat het ooit nog zo ver komt. De Europese socialisten hebben een pakket maatregelen uitgewerkt onder leiding van Rasmussen (zie opiniestuk van Caroline Gennez en Poul Nyrup Rasmussen in DM van 4/10). Dit is het minimum minimorum. Als we een goed gereguleerd en transparant financieel systeem willen opzetten, kunnen we niet om de belastingparadijzen heen. En ook de rol van de auditkantoren moet herbekeken worden. Zij moeten in de eerste plaats onafhankelijk zijn. Zolang zij de ondernemingen die ze doorlichten tegelijk blijven adviseren, is dat onmogelijk.