In Boekarest begint morgen de tweeëntwintigste NAVO-top. Ook de aanpak van nieuwe en opkomende dreigingen voor de alliantie staat op de agenda. Een van die dreigingen is de verspreiding van massavernietigingswapens.

De VS pleiten al lang voor een wapenschild als bescherming tegen massavernietigingswapens. Maar als het gaat over zo'n wapenschild is het zoeken naar informatie en vooral naar concrete standpunten van de verschillende landen. Het blijft ook gissen naar het standpunt van ons land. Getuige daarvan de voorbereidende parlementaire hoorzittingen over de NAVO-top met minister De Gucht en De Crem waar de excellenties simpelweg weigerden om het standpunt van ons land weer te geven. 

Het idee van een raketschild is natuurlijk niet nieuw. Zowat iedere Amerikaanse president sinds Eisenhower had zo zijn eigen project. Maar door de hoge kostprijs en de complexiteit bleef het meestal bij Star Wars-achtige ideeën. Terwijl president Clinton nog van het plan afzag, besloot zijn opvolger Bush jr. net nieuwe impulsen te geven aan het idee van raketafweer. Hij had internationale ambities en was vastbesloten om een derde pijler van het raketschild in Europa te zetten. Dat moet dienen als bescherming tegen langeafstandsraketten uit Iran, maar ook uit Noord-Korea. Het idee is dat met behulp van ruimtesatellieten vijandige raketten onderschept en vernietigd kunnen worden.

Op de top in Riga (2006) hielden de Europese landen de boot nog af. Hierop schakelde de Bushadministratie een versnelling hoger en startte ze doodleuk bilaterale onderhandelingen met Polen en Tsjechië. Uiteraard kon Rusland dat initiatief niet smaken. De dreiging bleef dan ook niet uit. Toch bleef het op Europees niveau ijzingwekkend stil over deze eenzijdige Amerikaanse actie in de eigen achtertuin.

Bij de NAVO zijn ze het idee van een raketschild niet ongenegen. Terwijl ze eerst nog twijfels had, lijkt de discussie nu alleen nog te draaien om de vraag in hoeverre het Amerikaanse initiatief en het NAVO-systeem met elkaar geïntegreerd kunnen worden. De alliantie is immers zelf al een tijdje actief inzake raketafweer op het slagveld ter bescherming van eigen troepen. Blijkbaar wordt er dus niet zoveel weerwerk (meer) geboden door de NAVO-leden.

Sterker nog, uit de technische briefing van Peter Flory, assistent-secretaris-generaal van de NAVO, blijkt dat de NAVO tijdens de top waarschijnlijk een statement zal geven over het wapenschild. Een soort van verklaring met de erkenning van een mogelijke dreiging, van een mogelijke bijdrage van het Amerikaanse initiatief en van de mogelijke rol van missile defense in een globale strategie. Een principiële beslissing met voor elk wat wils. Maar daar schuilt net het gevaar van sluipende besluitvorming. Het is immers quasi onmogelijk om in de toekomst nog op die beslissing terug te komen. Ook al zijn er nog geen concrete afspraken gemaakt, de richting van het verdere beleid wordt met zo'n statement natuurlijk wel aangegeven. Dat is niet onbelangrijk voor de Bushadministratie, die bijna aan het einde van haar termijn zit en uiteraard graag nog een belangrijke slag wil binnenhalen voor het nageslacht.

Dat baart ons zorgen. Want we stellen ons heel wat vragen bij raketafweer. Eerst en vooral over de haalbaarheid van het hele project. Niemand kan tot nog toe garanderen dat het concept ook effectief werkt. Bovendien is het een heel duur project.

Ten tweede gaat het niet op om binnen Europa te pleiten voor een sterk Europees veiligheids- en defensiebeleid, om zich vervolgens aan de kant te laten schuiven. Polen en Tsjechië kunnen uiteraard zelf beslissen over nationale defensievraagstukken, maar het raketschild beïnvloedt wel degelijk de relatie tussen Europa en Rusland. Op die manier is het een zaak van ons allemaal. Als het volgens de Amerikanen dan toch over de veiligheid van Europa gaat, kan het niet zo zijn dat er alleen op bilateraal niveau onderhandeld wordt met Tsjechië en Polen. Het hele idee van een raketschild past ook niet in een Europese veiligheidsstrategie. De EU moet dringend een duidelijke, eensgezinde stem laten horen in dit debat. Onze ministers kunnen zich inderdaad engageren om dit te bespreken op Europees niveau, maar nemen we dan vervolgens ook een krachtig standpunt in?

Ten derde is dit een Koude Oorloginitiatief dat een nieuwe wapenwedloop op gang kan brengen. Dat risico wordt versterkt doordat de internationale wapenbeheersings- en ontwapeningsovereenkomsten almaar verder uitgehold worden. De VS trokken zich al in 2002 terug uit het Anti-Ballistic Missile Treaty. Op zijn beurt schort Rusland de uitvoering van het CFE-verdrag op. En wat na de afloop in 2009 van het START-verdrag? De initiële reactie van Rusland wijst op het gevaar van een nieuwe wapenwedloop.

Ten vierde kan men zich afvragen of de dreiging wel reëel is. Op dit moment is die uiterst hypothetisch. Een Europese pijler van het raketschild is vooral gericht tegen Iran, maar in hoeverre kan dit land voldoende langeafstandsraketten produceren? En zo ja, in hoeverre zal de beschikbare capaciteit ook tot een echte dreiging voor Europa leiden?

De kernvraag blijft of er voldoende aanleiding is om mee te stappen in dit Amerikaanse avontuur. Gaan we over tot de bijbehorende grote investeringen? Zowel de voorbereidende studies als de uitvoering ervan kosten immers handenvol geld. Hoever kan de NAVO gaan met de ontwikkeling van een eigen raketsysteem? Zal ze op basis van hypothetische dreigingen mee stappen in de Amerikaanse plannen? En moeten de Europese landen bereid zijn om mee de politieke en financiële gevolgen te dragen?

Het antwoord van sp.a op deze vragen is klaar en duidelijk: nee. We hopen dat de Belgische regering op de NAVO-top een moedig standpunt inneemt. We hopen dat ze oproept tot het stopzetten van de plannen voor het raketschild. Los van de kritische vragen over het raketschild blijft één argument doorslaggevend: een raketschild gaat voorbij aan het eigenlijke probleem, met name het bestaan van massavernietigingswapens. De enige manier om het probleem grondig aan te pakken is een internationale afbouw van kernwapens.

In de voorbije legislatuur werd een resolutie goedgekeurd door een brede meerderheid in de Kamer en de Senaat. Sp.a staat daar nog altijd voluit achter. In die resolutie vroegen we de verantwoordelijke ministers onder meer om de terugtrekking van kernwapens op de relevante internationale fora aan te kaarten. We hopen dat onze huidige regering de eigenlijke discussie over nucleaire ontwapening op de NAVO-agenda zal proberen te zetten in plaats van gedwee mee te stappen in symptoombestrijding zoals het bouwen van een raketschild.

 

Dirk Van der Maelen
Marleen Temmerman